Wat is tirzepatide?
Tirzepatide is een zogeheten dubbele incretine-agonist. Het bootst twee lichaamseigen darmhormonen na: GLP-1 (glucagon-like peptide-1) en GIP (glucose-dependent insulinotropic polypeptide). Middelen die alleen op GLP-1 aangrijpen, werken op één van deze twee systemen.
Het middel is in Europa door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) beoordeeld en geregistreerd. Het is uitsluitend op recept verkrijgbaar en mag alleen worden voorgeschreven wanneer er een medische indicatie is en er geen contra-indicaties zijn.
In Nederland wordt tirzepatide onder verschillende merknamen op de markt gebracht, afhankelijk van de indicatie. Zorgverleners spreken doorgaans over de werkzame stof, omdat die bepaalt hoe het middel werkt.
Hoe werkt het in het lichaam?
- Het versterkt het verzadigingssignaal richting de hersenen, waardoor het hongergevoel en de gedachten aan eten doorgaans afnemen.
- Het vertraagt de maaglediging, waardoor u langer een vol gevoel houdt na een maaltijd.
- Het stimuleert de insulineafgifte wanneer de bloedsuiker stijgt en remt de afgifte van glucagon, wat de bloedsuikerregulatie ondersteunt.
- Via het GIP-systeem wordt daarnaast de gevoeligheid voor insuline en de vetstofwisseling beïnvloed; dit werkingsmechanisme is nog onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.
Wat laat het onderzoek zien?
Het bekendste onderzoek naar tirzepatide bij mensen met obesitas zonder diabetes is de SURMOUNT-1-studie, gepubliceerd in The New England Journal of Medicine (2022). Deelnemers gebruikten het middel 72 weken naast leefstijlbegeleiding.
Belangrijk om te weten: dit zijn gemiddelden uit een gecontroleerde studie met intensieve begeleiding. Individuele resultaten verschillen sterk en kunnen niet worden gegarandeerd. Ook in de studie was er een groep die weinig of geen gewichtsverandering zag.
| Groep (SURMOUNT-1, 72 weken) | Gemiddelde gewichtsverandering |
|---|---|
| Placebo + leefstijl | circa 3% |
| 5 mg | circa 15% |
| 10 mg | circa 19% |
| 15 mg | circa 21% |
Voor wie kan behandeling medisch passend zijn?
In de Europese registratie is gewichtsbehandeling bedoeld voor volwassenen met een BMI van 30 of hoger, of een BMI van 27 of hoger in combinatie met een gewichtsgerelateerde aandoening zoals hoge bloeddruk, prediabetes, diabetes type 2, slaapapneu of een ongunstig cholesterolprofiel. Behandeling gaat altijd samen met aanpassingen in voeding en beweging.
Een arts weegt uw volledige medische situatie mee: eerdere aandoeningen, huidige medicatie, laboratoriumwaarden en uw doelen. Bij ons gebeurt dat tijdens een gratis intakegesprek en een medische beoordeling.
Wanneer is het niet geschikt?
- Bij zwangerschap, borstvoeding of een actuele zwangerschapswens.
- Bij een persoonlijke of familiaire voorgeschiedenis van medullair schildkliercarcinoom of het MEN2-syndroom.
- Bij een doorgemaakte alvleesklierontsteking (pancreatitis).
- Bij ernstige maag-darmaandoeningen, waaronder een sterk vertraagde maaglediging (gastroparese).
- Bij een actieve eetstoornis of bij overgevoeligheid voor de werkzame stof.
- Bij personen onder de 18 jaar buiten specialistische zorg om.
Dosering en gebruik
Pas nooit zelf uw dosering aan en gebruik nooit medicatie die niet aan u is voorgeschreven. Ongebruikte pennen bewaart u gekoeld tussen 2 en 8 °C; raadpleeg de bijsluiter voor bewaartermijnen buiten de koelkast.
Start laag
De behandeling begint met de laagste dosering om het lichaam te laten wennen en maag-darmklachten te beperken.
Geleidelijke opbouw
De dosering wordt in stappen van minimaal vier weken verhoogd, uitsluitend op geleide van verdraagbaarheid en het oordeel van de arts.
Wekelijkse toediening
Het middel wordt eenmaal per week onderhuids toegediend met een injectiepen, op een vast gekozen dag.
Controle en bijstelling
Tijdens maandelijkse controles worden gewicht, klachten, bloeddruk en zo nodig bloedwaarden gevolgd en wordt het plan bijgesteld.
Bijwerkingen
De meest gemelde bijwerkingen zijn maag-darmklachten: misselijkheid, diarree, obstipatie, braken, buikpijn en oprispingen. Ze treden vooral op in de opbouwfase en nemen bij de meeste mensen af naarmate het lichaam went.
Zeldzamer maar belangrijk zijn alvleesklierontsteking, galstenen, uitdroging met invloed op de nierfunctie en, bij gelijktijdig gebruik van bloedsuikerverlagende medicatie, een te lage bloedsuiker. Neem bij aanhoudende hevige buikpijn, hardnekkig braken of tekenen van uitdroging direct contact op met een arts.
Een volledig overzicht staat in de officiële bijsluiter. Vermoedelijke bijwerkingen kunt u melden bij Bijwerkingencentrum Lareb.
Verschil met een middel dat alleen op GLP-1 werkt
Welk middel passend is, hangt af van uw medische situatie, eerdere ervaringen, verdraagbaarheid en beschikbaarheid. Een hoger gemiddeld studieresultaat betekent niet automatisch dat een middel voor u de beste keuze is.
| GLP-1 | GIP/GLP-1 (tirzepatide) | |
|---|---|---|
| Aangrijpingspunt | Eén hormoonsysteem | Twee hormoonsystemen |
| Toediening | Wekelijkse injectie | Wekelijkse injectie |
| Opbouwschema | Stapsgewijs | Stapsgewijs, meer doseerstappen |
| Bijwerkingenprofiel | Vooral maag-darmklachten | Vooral maag-darmklachten |
| Keuze | Op medische indicatie | Op medische indicatie |
Wat het middel niet doet
- Het vervangt geen gezonde voeding, voldoende eiwit en beweging; zonder die basis neemt het verlies van spiermassa toe.
- Het is geen kortdurende kuur. Bij stoppen kan de eetlust terugkeren en het gewicht (deels) toenemen, wat een afbouw- en nazorgplan belangrijk maakt.
- Het is geen middel voor cosmetisch gewichtsverlies bij een gezond gewicht.
Veelgestelde vragen
Kan ik tirzepatide zonder recept kopen?
Nee. Het is een receptplichtig geneesmiddel. Aankoop via internet of buiten een apotheek om is onveilig: er zijn vervalsingen in omloop en de koelketen en dosering zijn niet gewaarborgd.
Wordt het vergoed?
Vergoeding vanuit de basisverzekering is beperkt en aan strikte voorwaarden gebonden; voor gewichtsbehandeling is er doorgaans geen vergoeding. Vraag uw zorgverzekeraar naar uw specifieke situatie.
Hoe snel is er effect merkbaar?
Veel mensen merken binnen één tot twee weken minder honger. Gewichtsverandering wordt doorgaans na acht tot twaalf weken zichtbaar en verschilt per persoon.
Moet ik het levenslang gebruiken?
Dat is een individuele afweging tussen u en uw arts. Obesitas wordt gezien als een chronische aandoening; sommige mensen bouwen na verloop van tijd af met een nazorgplan, anderen zetten langer door.
Wat doe ik bij een vergeten dosis?
Neem contact op met uw behandelaar en verdubbel nooit zelf een dosis. Afhankelijk van het aantal verstreken dagen wordt de dosis alsnog gezet of overgeslagen.
Bespreek het met een arts
Overweegt u een medische behandeling van overgewicht, laat dan eerst beoordelen of dit voor u verantwoord is. Tijdens een gratis en vrijblijvend intakegesprek brengen wij uw medische situatie in kaart en bespreken we welke opties er zijn, inclusief de mogelijkheid dat medicatie niet passend is.